System emerytalny w Niemczech: jak działa państwowe i prywatne ubezpieczenie emerytalne

Podstawowa zasada – system repartycyjny

System emerytalny w Niemczech działa na zasadzie repartycyjnej (Umlageverfahren). Oznacza to, że obecni pracownicy swoimi składkami finansują emerytury obecnych emerytów. Pieniądze nie są odkładane na osobistym koncie przez wiele lat. Zamiast tego składki są od razu przeznaczane na wypłatę bieżących emerytur.

W praktyce osoby pracujące płacą składki emerytalne ze swojej pensji, a pracodawca dopłaca drugą połowę do funduszu emerytalnego. Te środki są natychmiast przekazywane na wypłaty dla obecnych emerytów. Jeśli zebranych składek nie wystarcza dla wszystkich, państwo dopłaca brakującą kwotę z budżetu (zobacz wydatki Niemiec na fundusz emerytalny i ubezpieczenia społeczne).

Taki model bardzo zależy od demografii: jeśli pracujących jest mniej, a emerytów więcej, obciążenie systemu rośnie.

Struktura systemu: trzy filary niemieckiego systemu emerytalnego

Niemiecki system emerytalny składa się z trzech poziomów. Oznacza to, że przyszły dochód na starość może pochodzić z różnych źródeł.

• 1 poziom — państwowa emerytura (Gesetzliche Rente).
  To podstawa systemu. Większość pracowników musi płacić składki na państwowe ubezpieczenie emerytalne. Dla większości emerytów to właśnie ta emerytura jest głównym źródłem dochodu.
• 2 poziom — emerytura firmowa (Betriebliche Altersversorgung).
  To dodatkowa emerytura od pracodawcy. Pracodawca może opłacać składki w całości lub częściowo razem z pracownikiem. Nie wszystkie firmy oferują taki program, ale jest on dość popularny.
• 3 poziom — prywatna emerytura (Private Altersvorsorge).
  Są to dobrowolne oszczędności: programy ubezpieczeniowe, inwestycje, plany emerytalne (np. Riester lub Rürup), a także własne oszczędności.

Im więcej źródeł dochodu ma emeryt, tym większa stabilność finansowa na starość. Państwowa emerytura pozostaje podstawą, ale dodatkowe filary stają się coraz ważniejsze.

Państwowe ubezpieczenie emerytalne (gesetzliche Rentenversicherung)

Państwowe ubezpieczenie emerytalne to podstawa niemieckiego systemu emerytalnego. Z niego wypłacana jest większość emerytur starczych, rent z tytułu niezdolności do pracy oraz rent rodzinnych.

Dla większości pracowników najemnych udział w państwowym ubezpieczeniu emerytalnym jest obowiązkowy. Składki na ubezpieczenie są potrącane bezpośrednio z wynagrodzenia pracownika. Pracodawca wpłaca drugą połowę tej składki.

Składka na ubezpieczenie emerytalne wynosi 18,6 % wynagrodzenia brutto, z czego połowę płaci pracownik, a połowę pracodawca.

Składki trafiają do systemu i są od razu przeznaczane na wypłatę bieżących emerytur. Jednocześnie każdemu ubezpieczonemu naliczane są punkty emerytalne.

Systemem państwowego ubezpieczenia zarządza Deutsche Rentenversicherung — niemiecki urząd emerytalny. Prowadzi on ewidencję okresów składkowych, nalicza punkty i oblicza przyszłą emeryturę.

Nawet jeśli ktoś tymczasowo nie pracuje, w niektórych przypadkach okresy składkowe mogą być zaliczone — np. podczas wychowywania dzieci lub opieki nad bliskimi. Więcej o średniej wysokości emerytury, o standardowej emeryturze oraz o minimalnej emeryturze w Niemczech przeczytasz na osobnych stronach naszego serwisu.

Emerytury firmowe i prywatne

Jak już wspomniano wyżej, oprócz państwowej emerytury w Niemczech istnieją dodatkowe formy zabezpieczenia na starość. Pozwalają one zwiększyć dochód po przejściu na emeryturę i zmniejszyć zależność tylko od systemu państwowego.

Emerytura firmowa (Betriebsrente) to dodatkowa emerytura od pracodawcy.

W ramach takiego programu pracodawca może finansować składki całkowicie lub częściowo. Pracownik może też dobrowolnie przekazywać część swojej pensji do tego programu. Warunki zależą od firmy i wybranego modelu.

Prywatna emerytura (private Altersvorsorge) to dobrowolne oszczędności osoby prywatnej. Mogą to być:

• specjalne programy emerytalne (np. Riester lub Rürup);
• ubezpieczenia na życie z opcją oszczędzania;
• inwestycje, fundusze, nieruchomości;
• własne oszczędności.

Państwo w niektórych przypadkach oferuje ulgi podatkowe lub dopłaty, aby zachęcić do prywatnego oszczędzania na starość. (Zobacz też świadczenia socjalne dla seniorów)

Wyzwania niemieckiego systemu emerytalnego

Niemiecki system emerytalny stoi przed poważnymi wyzwaniami demograficznymi i finansowymi. Główną przyczyną jest zmiana struktury ludności.

• Starzenie się społeczeństwa. Ludzie żyją dłużej, więc emerytury trzeba wypłacać przez dłuższy czas.
• Mniej osób pracujących — więcej emerytów. Liczba osób płacących składki rośnie wolniej niż liczba pobierających świadczenia.
• Większe obciążenie dla budżetu państwa. Państwo musi coraz więcej dopłacać do systemu z podatków.
• Podwyższenie wieku emerytalnego. To jeden ze sposobów na ustabilizowanie systemu.

Ponieważ system działa na zasadzie repartycyjnej, jego stabilność zależy bezpośrednio od proporcji osób pracujących do liczby emerytów. Dlatego coraz większą wagę przywiązuje się do dodatkowych oszczędności i reform, które mają zapewnić stabilność wypłat w przyszłości.